Stau en föhn


Door meteomorris op 31 oktober 2017 · 0

Stau en föhn zijn begrippen die je vaak tegenkomt in mijn voorspellingen. Maar niet alleen bij mij. Ook in de lawineberichten of de lokale berichtgeving kom je deze begrippen vaak tegen.

Föhn en stau, de consequentie van een berg Bergen hebben een onmiskenbare invloed op het weer. En dat effect is goed te merken in de vorm van bijvoorbeeld een föhn of een stau. Begrippen die je misschien al eens eerder hebt gehoord. Eerst een plaatje.

Op het kaartje zie je een berg. Met aan de ene kant bewolking en aan de andere kant mooi weer. De bewolking is afkomstig van het frontensysteem van een passerende depressie. De depressie drukt letterlijk haar front tegen de Alpen en de lucht moet daardoor stijgen. Hierdoor zet de lucht uit en koelt af. Maar koude lucht kan minder vocht vasthouden waardoor er condensatie optreedt.

Denk maar eens aan koude dag. Ook dan zie je condensatie. Op het moment dat je uit ademt ziet je direct een wolkje van condens ontstaan. Op een warme dag zie je echter niets. Et volià. Koude lucht en condensatie. Bij condensvorming komt warmte en vloeibaar water vrij. Water dat vanwege de zwaartekracht naar beneden wil. Waarbij geldt: des te sterker de stuwing, des te intensiever de neerslag zal zijn op dat moment. En als de opstopping van de wolken maar lang genoeg aanhoudt dan sneeuwt of regent het langdurig: de stau.

Het tegenovergestelde is de föhn. Hier wil de stroming niet omhoog en koelt ook niet af. Nee, de stroming wil in dit geval naar beneden. Een föhn of föhnwind is een relatief warme en droge valwind. Naast het verschil tussen een natte loefzijde en droge lijzijde is er nog een opmerkelijk verschil, namelijk de temperatuur. Op het moment dat de luchtvochtigheid aan de loefzijde 100 procent is geworden zal de luchttemperatuur nog maar zo’n 0,6 graad per 100 meter dalen. Dit is heel anders dan aan de lijzijde. Hier daalt de lucht, waardoor deze krimpt en weer opwarmt. De luchttemperatuur stijgt hierbij ongeveer 1 graad Celsius per 100 meter. Gevolg is dat je aan beide zijden van de berg op een vergelijkbare hoogte verschillende temperaturen zult waarnemen.

Aandachtspunt wanneer je bovenstaand kaartje vertaalt naar de werkelijkheid is de temperatuur. Hoe warm of koud is de lucht die tegen de Alpen aanbotst? Logischerwijs brengen stromingen uit het zuiden vrijwel altijd warmere lucht met zich mee dan stromingen uit het noorden. Hierdoor is de zuidföhn veel bekender dan de noordföhn. Niet alleen kan het stevig stormen, maar de temperatuur kan in bekende föhndalen in korte tijd stijgen richting de tien en soms wel twintig graden Celsius. Deze temperaturen zijn boven nul en dit kan hartje winter voorkomen. Een zuidföhn is dan ook letterlijk een sneeuwvreter en heeft grote gevolgen voor de sneeuw. Gelukkig is redelijk goed te voorspellen waar het fenomeen optreedt. Föhndalen zijn dalen (aan de lijzijde van de berg) die in dezelfde richting liggen als de op dat moment geldende windrichting. Het liefst zijn ze bovenin smal en waaieren ze breed uit naarmate je lager komt. De wind kan in dergelijke dalen maximaal versnellen en de lucht daardoor maximaal opwarmen.

Maar bovenstaand kaartje is een versimpelde versie van de werkelijkheid. De Alpen bestaan niet uit een enkele berg of massief met een loef- en lijzijde. De Alpen omvatten een omvangrijk berggebied waar Vooralpen, tussenkammen (bijvoorbeeld de eerder besproken Alpennoordkam) en de hoofdkam in te herkennen zijn. Niet alleen maakt dit het fenomeen föhn complexer (waarom in het ene dal wel en het andere niet?). Ook maakt dit het begrip stau complexer. Neerslagfronten hebben namelijk niet één maar een aantal barrières te overwinnen voordat ze als een droge föhnwind naar beneden kunnen zakken.

In het volgende kaartje zie je een dwarsdoorsnede van de Alpen. Je moet weten dat de intensiteit van de neerslag minder wordt na iedere barrière. De eerste echte hobbel krijgt hierdoor altijd de meeste neerslag te verwerken. Voorbeelden zijn bijvoorbeeld de Arlberg in Oostenrijk, de kom van Flaine in Frankrijk en de Säntis in Zwitserland.


Reageer

Je hebt een account nodig om te kunnen reageren in dit topic. Login of registreer.

Upgrade naar wepowder Pro

  • Uitgebreide 14 dagen verwachting
  • Hellingshoek- en expositielagen
  • Inspirerende freeride routes
wepowder Pro