Lawine 2012: Uitgebreide analyse


  • KRovers
    Advanced
    KRovers op 4 februari 2014 · 13:04
    Lawine Noordzijde Rätschenjoch 13 maart 2012

    Nabeschouwing door veroorzaker - en gelukkig geen slachtoffer - Kees Rovers.

    Het betreft een eigen analyse die slechts ten doel heeft te begrijpen wat er is gebeurd om soortgelijke situaties in de toekomst beter in te kunnen schatten. Of dit ook wetenschappelijk gezien hout snijdt is aan hiervoor beter opgeleide personen. Daarnaast geef ik een korte beschrijving van mijn ervaringen in de lawine.

    




    En de bewegende beelden:


    De Omstandigheden:

    Lawinebericht “Matig”, zie bijlagen.
    Helling op de kaart ca. 35 graden. In de kom zeker niet steiler, maar wel een overgang tussen rotsen / gemengd terrein en de kom. Het zag er van boven niet uit als een moeilijke, steile helling (en zo voelde het ook niet).
    Oriëntatie Noord.
    Zeer dunne laag nieuwe (ingewaaide?) sneeuw. Een paar oude sporen waren onder de sneeuw zichtbaar.
    Ervaren skiërs in de groep, gevorderd tot professionals.
    “Oude” ski’s, Rossignol Bandit B1, 78 mm onder de voet.
    Mooi weer, koele ochtend, snel opwarmend tot rond 0 graden.
    Tijd van gebeurtenis: einde van de ochtend.


    Een korte beschrijving van de gebeurtenis

    Onze groep maakte na gezamenlijk overleg de beslissing af te dalen van dit punt in plaats van het zadel waar de helling vlakker was en al verspoord.
    Er was een strategie gekozen, één voor één, de veilige exit was naar rechts (op de foto links), waar de vlakkere, meer verspoorde sneeuw was. Nummer 2 zou halverwege naar deze helling afbuigen en op hoogte blijven om in geval van een lawine eerder in actie te kunnen komen. Dan kon de rest zo ver mogelijk naar de veilige verzamelplek doorskiën. 2 Kwam dan over het vlakkere verspoorde deel na, maar kreeg dan eerst tenminste nog wat verse poeder. Iets teveel, zo bleek...

    De eerste bochten op de rotsige rug waren op harde, compacte sneeuw. Op het moment dat ik de kom instuurde was de sneeuw zachter. Daarbij viel het me op dat ik over een richeltje de kom in viel. Een bocht later was de lawine al in gang en kon ik er alleen maar proberen uit te komen. Achter mij werd “TREKKEN!” geroepen. Ik stuurde eerst uit de lawine en recht naar beneden waarbij ik mijn ABS activeerde. Vervolgens probeerde ik zo snel mogelijk naar beneden te sturen, naar rechts, omdat dit de afgesproken exit route was. Achter mij werd “LINKS!” geroepen, maar dat kwam door het sissen van de ABS niet door. Daarbij zag het er links steiler uit, zat er een grote kom aan het einde als mogelijke terrain trap en kon ik moeilijk achter me kijken waar de lawine naartoe ging door de ABS ballonnen. Ik werd ingehaald en raakte net in de punt van de lawine, maar door mijn snelheid en zwembewegingen schoot ik er bijna doorheen en kwam ik helemaal aan de rand van de lawine tot stilstand, zodat ik er gemakkelijk uit kon stappen. Zie hiervoor ook de videobeelden.

    Ik had niet het gevoel dat we een heel steile helling aan het doen waren, ik had eerder in de week wel dat gevoel gehad. Deze zag er van boven gewoon OK uit.


    Eigen analyse (SPECULATIEF!!!) van het losbreken van de lawine


    Detail Anriss

    Het feit dat ik bij het binnenskiën van de kom over een richel – zie de blauwe pijl in de foto hieronder - van ca. 20 centimeter hoogte binnen kwam “vallen” doet vermoeden dat er nog een anriss van een vorige lawine in de kom aanwezig was. Door de nieuwe sneeuw, achteraf zeer waarschijnlijk Triebschnee, was hier niet veel van te zien, een oude kegel was zeker niet zichtbaar. We zagen wel oude skisporen die waren opgevuld, wat tot de conclusie “veilig genoeg” had geleid.



    Door het laagje sneeuw was het ook moeilijk te zien dat er daardoor mogelijk een groot rutschblok boven de helling hing dat aan de onderkant niet werd ondersteund door een sneeuwdek. Dit bevond zich op de plaats omcirkeld door de paarse lijn.
    Bij het binnenskiën van skiër 1 werd de boel op scherp gezet, op de video is goed te zien dat de anriss op de foto overeenkomt met zijn lijn. Skiër 2 brak vervolgens de zwakke laag – zie de rode pijl – waardoor dit blok in beweging kwam en het zetje gaf voor de helling daaronder.

    Op de video is goed te zien dat de lawine naar links (voor de kijker rechts) stroomt, wat ook de eerdere aanname van de groep - dat rechts de veilige exit kant was - ondersteunt.


    
Terugblik 3x3

    Deel 1, de voorbereiding:
    De tocht was de avond tevoren gepland. Er was een ochtendafdaling bedacht, deze helling stond in eerste instantie voor later op de dag gepland. Kaarten en weer waren van tevoren bestudeerd door de groep, er was ook een gidsje met skitouren en foto’s geraadpleegd. Deze helling zou een opwarming zijn voor een langere steile afdaling een stukje verder. We hebben bij het plannen van de route rekening gehouden met de lawinestufe, de steilheid van het terrein en de vaardigheden en fitheid van de deelnemers.

    Deel 2, het begin van de dag in het gebied zelf:
    ‘s Ochtends bleek het weer wel erg mooi te worden. Iets te mooi. Omdat we graag deze helling en de mooie afdaling daarna wilden gaan doen en het snel warmer werd, hadden we het ochtendprogramma meteen al gecancelled. We waren dus eerder op dit punt om mogelijke problemen door opwarming te minimaliseren. Dat leek al een goede keuze.

    Deel 3, de helling:
    Deze helling leek op de kaart geen probleem te zijn. Bij aankomst was met name het eerste stuk met de rotsen iets steiler dan verwacht, maar door het kleine stukje niet verontrustend. Zodoende werd de helling niet als >40 helling ingeschat. Dat was op het punt waar de lawine los kwam denk ik ook niet het geval.
    De helling leek er mooi bij te liggen. Er waren oude sporen te zien, dus we verwachtten een redelijk stabiele helling.
    Iedereen was scherp, en druk bezig met de veiligheid, het was een gezamenlijke beslissing. Ook van mij, waarbij ik moet vermelden dat ik altijd het meest kritisch en voorzichtig was bij de te skiën routes. We hadden een duidelijke strategie, ondanks dat we niet de verwachting hadden dat we die nodig zouden hebben.

    Achteraf waren er een paar goede redenen mogelijk geweest om de helling toch niet te doen.

    Deel 1, de planning vooraf:
    Er staan rotsen op de kaart, dus hadden we, ondanks het kleine aantal daarvan, de gemeten steilste delen van 35 graden en de mooie uitloop van de helling eronder, rekening kunnen houden met >40 graden terrein. De kom ernaast was dan een betere optie geweest.
    Het is een Noord helling, dus hadden we hier meer kans op een droge lawine.
    Het is een kam/pas, dus was het risico op wind en daarmee Triebschnee hier meer aanwezig.

    Deel 2, het gebied:
    Het was een zeer mooie dag. De opwarming was een factor van belang. Dat werd later op de route alleen nog maar een groter risico. We hadden ons programma al omgegooid, maar hadden met een veiliger routekeuze sneller door het terrein kunnen komen. Deze helling had, ook zonder lawine, sowieso meer tijd gekost door de benodigde strategie dan de kom daarnaast. Die tijd hadden we later misschien nodig gehad, aangezien we daar op sommige punten onder zuidhellingen door moesten.
    Deel 3, de helling:
    Het zicht op de helling was niet ideaal. Er was welliswaar heel goed te zien waar je uit zou komen, maar van boven waren de omstandigheden onder de rots net niet goed genoeg te zien. Daardoor misten we de mogelijk oude anriss (niet zeker dat het dit was...) en eventuele verse triebschnee in deze dode hoek. Het was een kammetje bij een joch, en daarmee gevoelig voor triebschnee.
    Je kunt het een steile Noordhelling noemen, en die zijn altijd lastig.
    De kale graat maakte dat je gemakkelijker een zwakke laag raakte, je moest hieroverheen om in de kom te komen. Dit speelde met name voor mijzelf, aangezien ik door mijn smallere ski’s dieper in de sneeuw zakte.

    We hebben JA gezegd, omdat we voor ons gevoel zeker niet over de limiet zouden gaan.
    Het werd een lawine door de beschreven samenloop van omstandigheden.
    Het liep goed af door de juiste strategie, snel handelen en goed materiaal.

    Geleerde lessen

    Ik zal voortaan zorgen dat ik goed zicht heb op de helling waar ik vanaf wil om de steilheid en het soort sneeuw beter in te kunnen schatten. Dit is tenslotte de informatie die nodig is voor weloverwogen 3x3 beslissingen. Dat is vooral belangrijk als het er op de kaart toch net even anders uit ziet.

    En er blijkt ook dat je altijd een factor “domme pech” hebt. Je kunt nooit elk risico uitbannen, maar ongelukken zitten in een klein hoekje. Skiër 1 had een mooie afdaling, nummer 2 de lawine. Wees daarop voorbereid, ook als je denkt dat je aan de veilige kant zit.

    De nasleep van de lawine

    De lawine werd gezien door een groep toerskiërs lager op de berg. Die hebben meteen het noodnummer gebeld. Wij hebben ook meteen melding gedaan van de lawine om de inzet van hulptroepen af te zeggen. Dat was geen overbodige luxe, ze waren al bezig met de voorbereidingen.
    LET OP!: We zaten in het grensgebied met Oostenrijk, en hier bleek het netwerk van mobiele telefonie een probleem. Als je via Oostenrijk met Zwitserse redders gaat bellen is het van belang dat je de internationale nummers bij je hebt!! Het bleek in dit geval de snelste optie om via thuisblijvers te bellen, maar dat was zeker niet ideaal.

    Mijn ski’s waren in de lawine uit gegaan. Er is er 1 terug gevonden, waarmee ik samen met een groepsgenoot al klauterend over de diepe sneeuw bij de pas en monoskiënd via het skigebied weer terug kon komen. Was het lawinegevaar groter geweest, dan had de terugkeer naar de, weliswaar lager gelegen en minder steile, pas nog een gevaarlijke onderneming kunnen worden, aangezien we lopend zeer diep in de sneeuw wegzakten.
    De rest van de groep heeft de geplande toer zonder verdere problemen, en met een schitterende afdaling (helaas voor ons) als bekroning, af kunnen maken.

    Mijn mooie linten om ski’s in diepe sneeuw terug te kunnen vinden zaten in de tas naast mijn bed. Die zal ik dus ook nooit meer vergeten.
    Ervaringen met ABS en de lawine

    Er gebeurden vrij veel dingen tegelijk. Uit mijn ooghoek zag ik rechts de lawine ontstaan, vrijwel direct werd er “TREKKEN!” geroepen en stuurde ik recht naar beneden, keek ik naar de handel van mijn ABS, pakte ik hem en trok ik. Er was gek genoeg geen sprake van paniek of verwarring. Daarna ben ik nog snelheid gaan maken om zo mogelijk rechts van de lawine te komen. In de lawine werden mijn voeten hard onder me vandaan geslagen, mijn ski’s gingen snel uit, ondanks dat ze vrij strak stonden ingesteld. DIN 11.
    Vervolgens ben ik in een soort halve borstcrawl bezig geweest om met mijn hoofd rechtop te blijven. Door het ABS systeem duwt de lawine je met je hoofd in de sneeuw. Dit wordt nog verergerd doordat je benen in de onderlaag blijven hangen. Het voelt een beetje als hard uit zee rennen met hoge golven. Je benen blijven in het water hangen en de golf duwt je met je neus in het water. Om rechtop te blijven moet je dan hard met je armen werken. Je bent een speelbal van de sneeuwmassa waar je niet veel grip op hebt, maar mij hielp het kennelijk goed om te blijven bewegen en om mijn best te blijven doen met mijn gezicht uit de sneeuw te blijven.



    Avalensemble!
  • JaapvR
    Tourist
    JaapvR op 4 februari 2014 · 15:48
    Na zo'n analyse kan ik alleen nog maar bedanken voor het delen; had het zelf niet beter gedaan en was ook zeker ingedropt...

    Het lijkt idd alsof je betere kansen had als je links was gebleven, maar das natuurlijk veel te makkelijk zo vanuit de luie stoel. Goed dat er vooraf over escapes is nagedacht, helaas in dit geval misschien net de uitzondering die de regel bevestigd...
  • RP
    Advanced
    RP op 4 februari 2014 · 16:38
    Pffffffff, leerzaam dit en idd bedankt voor het delen!
    Explore the Outdoor!
  • jago
    Advanced
    jago op 4 februari 2014 · 17:37
    Op de film zie je wel dat er op de zelfde helling nog een lawine is geweest (spontaan of niet) kon je die lawine zien vanaf het vertrek punt?
  • Gilles
    Beginner
    Gilles op 4 februari 2014 · 19:57
    Wel geluk gehad dat je vrijwel door de hele lawine heen kon skiën. Wellicht is de helling bovenin toch meer iets van rond de 40 graden, en als het dan op scherp ligt...
    Gilles is my name!!
  • Ee1co
    Advanced
    Ee1co op 4 februari 2014 · 20:25
    Duidelijke analyse. Bedankt voor het delen!
  • KRovers
    Advanced
    KRovers op 5 februari 2014 · 00:16
    @JaapvR : Links blijven was vooral achteraf bezien misschien een optie geweest. Alleen, op het moment zelf gebeurt alles op de automatische piloot, dan is er nauwelijks tijd om na te denken. En...

    @jago : ... de tweede lawine was niet te zien vanaf het instappunt. Die zagen we pas toen we beneden stonden en terug omhoog keken. En filmden. Dat was ook de reden dat ik naar rechts bleef skiën. Rechts zag ik wel wat er was, dat was onze veilige kant. Naar links werd ik misschien niet gevolgd door de lawine, maar daar wist ik niet wat er dan boven en onder me zou zitten. Dat werd door rotsen uit het zicht gehouden. Die beslissing maken als ik op volle snelheid naast een lawine aan het skiën was leek mij op dat moment niet verstandig, dat bedacht ik nog wel. Dat in een soortgelijk deel van de helling een tweede (spontane?) lawine naar beneden was gekomen geeft al aan dat dit een redelijk goede keuze is geweest.

    Dit laat ook een paar andere belangrijke zaken zien.
    Bijvoorbeeld dat communicatie met je groepsgenoten zeer lastig is als de lawine aan de gang is en je sissende ballonnen op je rug hebt. Zelfs op zo'n mooie zonnige dag. Visueel contact zoeken, dus kijken naar de man beneden op de safe-spot, is ook het laatste dat je doet, ik concentreerde me op de lawine. Veranderingen aan de exit strategie aanbrengen door de anderen is dus vrijwel onmogelijk en leidt mogelijk tot verwarring. Wat ik dacht verstaan te hebben en wat ze daadwerkelijk allemaal riepen waren twee verschillende dingen.

    Mijn automatische handelingen zijn volledig toe te schrijven aan het vasthouden aan de exit strategie die we hadden. Wat ik dacht te horen was slechts een herhaling van de ingestampte patronen.
    Dit maakt nog eens duidelijk hoe belangrijk het is om zo veel mogelijk handelingen te oefenen en altijd een duidelijke strategie door te spreken vóór je met de groep een helling instapt. Als je pas gaat nadenken als het je overkomt ben je te laat en kun je foute reacties niet meer corrigeren.
    Het maakt niet uit hoe simpel of schijnbaar ongevaarlijk de helling is. Als je ervoor zorgt dat je ook daar die automatismen inbouwt zul je nooit het risico lopen dat je ergens verrast wordt waar je het niet verwacht had.
    Misschien dat ik in een andere situatie wel van het plan af ga wijken als mijn ruggengraat / intuïtie dat dan beter lijkt, maar na deze ervaring zal ik altijd zorgen voor minimaal één duidelijke en simpele strategie voor als het fout gaat.
    Avalensemble!
  • robbert
    Advanced
    robbert op 5 februari 2014 · 11:21
    @KRovers, dank voor delen. Hoogst waarschijnlijk had ik op basis van deze informatie ook de helling geskied/geboard. Ik heb de helling gemeten in Swiss Map online en het blijkt dat de helling aan het begin rond de 40 graden is (over een stuk van 50m horizontaal), daarna wordt het al heel snel vlakker (rond de 30 graden). Waarschijnlijk dat het daardoor ook niet als een steile helling aanvoelde, omdat het steilere stuk niet zo opviel.

    Met reductie methode kom ik op 4/3=1,3333 (enkel RF nr 9, kleine groep een voor een afdalen). Restrisico 1, dus niet doen. Toch zou ik wel deze helling geskied hebben, omdat het restrisico naar mijn mening geaccepteerd kan worden, omdat het niet een grote lawine kan worden, er is een goede uitloop en er zijn geen obstakels. Ook door route keuze kan het restrisico van 1,33 aanvaardbaar zijn. De route die jullie gekozen hebben, met de safe exit naar skiërs rechts lijkt mij niet de optimale route. Omdat de helling in geskied wordt over de rug (steilste stuk, veel rotsen), vervolgens redelijk ver naar skiërs links, terwijl jullie safe exit naar skiërs rechts is. Dus de route loopt van rechts naar links en weer terug naar rechts, terwijl het probleem stuk bovenin rechts zit. Dit is niet ideaal omdat je onder het probleem stuk door gaat terwijl je daar net geskied hebt. Ik probeer in zulke gevallen de helling van rechts naar links of van links naar rechts te skiën, wat het beste uitkomt. In ieder geval probeer ik altijd te voorkomen dat ik onder een stuk door ski waar ik net geweest ben.

    Het is altijd heel goed om een duidelijke simpele strategie te hebben voor als het fout gaat, maar dat moet dan wel een solide strategie zijn. Vanaf mijn luie stoel lijkt het erop dat de route met bijbehorende safe exit strategie niet optimaal gekozen is. Dit is absoluut niet als verwijt bedoelt, ik hoop ook dat je het niet zo opvat. Achteraf analyseren vanuit de luie stoel is iets heel anders dan in veld beslissingen nemen. Nogmaals bedankt voor het delen.
    Groeten,
    Robbert
  • Gilles
    Beginner
    Gilles op 5 februari 2014 · 13:03
    Het is natuurlijk de vraag welk restrisiko je wilt accepteren. Veelal worden triebschnee situaties defensief beoordeeld in de reduktiemethodes. Waarom niet de vlakkere kom gekozen (waar de meeste sporen in staan) toen de helling steiler bleek dan gedacht? Dan gaat je restrisiko omlaag van 1.333 naar 0.667. Hoe dan ook bedankt voor het delen! Erg leerzaam.
    Gilles is my name!!
  • KRovers
    Advanced
    KRovers op 6 februari 2014 · 00:42
    @robbert en @Gilles, restrisico is in dit geval de lastige factor.

    We hadden de helling niet als 40+ beoordeeld, anders hadden we nee gezegd. Zie ook de absolute limieten van Werner Munter bij matig, Noord en 40+.
    En we waren op weg naar een langere helling met dezelfde oriëntatie, rond de 35 graden. Dit was ook een gelegenheid om alvast te wennen aan het terrein. De vlakkere, verspoorde kom daarnaast was dan geen goed vergelijkingsmateriaal geweest.

    Munter staat Profis (daar zal ik mijzelf niet onder scharen, maar de groep had ervaring) ook toe dat je een hoger restrisico neemt dan 1 (maar niet meer dan 2!) als je aan de volgende 3 voorwaarden kunt voldoen: De gevarenstufe is vrij zeker. Het is een kleine helling zonder rotsen beneden. En je hebt maar 1 persoon tegelijk in de helling en de rest van de groep op een safe spot. En daar is wel aan voldaan.

    Ik denk dat een groot deel van het gevaar op deze helling zat in de vreemde sneeuwsituatie op de overgang naar de kom toe. Zoals vermeld zat daar een sneeuwrand (oude anriss?) die nauwelijks te zien was, waarover ik de kom in "viel". Pas toen ik eroverheen ging voelde ik mezelf vallen, het kwam daarna meteen los.
    De slingerende lijn, van rechts naar links binnen komen, dan in de kom recht naar beneden en rechts uitsturen, is gekozen omdat dit de vlakste route was. Het rechte alternatief, van de rots recht naar beneden de kom in, was meer inspringen dan instappen en dat heeft ook zo zijn nadelen...

    De opmerkingen uit de luie stoel komen overigens absoluut niet over als verwijt. Dank voor de feedback, want dat is juist wat maakt dat we met elkaar goed leren nadenken, zodat we meer en meer de juiste beslissingen nemen.
    Avalensemble!

Reageer

Je hebt een account nodig om te kunnen reageren in dit topic. Login of registreer.

Upgrade naar wepowder Pro

  • Uitgebreide 14 dagen verwachting
  • Hellingshoek- en expositielagen
  • Inspirerende freeride routes
wepowder Pro